Domino weblog

Overkill vs. simplicity?
Deels is dat misschien te verklaren, door de overkill aan features die MS Office tegenwoordig heeft. Veel gebruikers benutten slechts een klein deel van de mogelijkheden in het pakket, terwijl Microsoft je wel voor de hele handel laat betalen. Toch zal een alternatief product ook over een uitgebreide featureset moeten hebben. Joel "on software" Spolski schreef eerder deze week in "simplicity": tachting procent van de users gebruikt maar twintig procent van de features. Maar, helaas gaat het hierbij telkens om een andere twintig procent. Je kunt als software-leverancier een product dus niet zomaar straffeloos uitkleden, dan stel je altijd mensen teleur. Toegepast op de diverse office productivity suites: wie serieus wil concurreren met Microsoft, zal nog steeds een tamelijk uitgebreide featureset moeten leveren. OpenOffice doet dat volgens mij ook wel. Maar, het is een serieus risico voor IBM, waar aandacht aan besteedt zal moeten worden bij de implementatie van de Productivity Editors in Notes 8.

Open vs. proprietary?
Maar er is, naast teveel features en licentiekosten, misschien wel meer. Er is al langere tijd een discussie gaande over de toekomst van het digitale document. In welk formaat staan documenten, straks? Is dat een document in Microsoft-opmaak, proprietary dus? Of moet het in Open Document Formaat (ODF), een open source specificatie van het Oasis consortium? Oasis wordt door vele bedrijven, maar met name door IBM, SAP en Sun, gesteund. Deze discussie is, voor Microsoft, een heel gevaarlijke. De combinatie MS Windows - MS Office is dé cashcow van Microsoft; misschien wel de steunpilaar voor het bedrijf. Veel bedrijven kiezen min of meer automatisch voor Microsoft-software, juist omdat vele documenten opgeslagen zijn in Microsofts bestandsformaten. Zo beschouwd is, enigzins gechargeerd, het .doc-formaat misschien wel de hoeksteen onder het Microsoft-imperium.

Massachusetts vs. Microsoft
De Amerikaanse staat Massachusetts kwam juist over dit onderwerp vorig jaar hard in aanvaring met Microsoft. Massachusetts besliste, dat alle overheden in die staat verplicht hun documenten moeten opslaan in een open, goed en publiek gedocumenteerd formaat. Als soevereine staat, wil Massachusetts niet gebonden zijn aan één vendor, en wil ze ook vrij kunnen beschikken over hun documenten en de formaten waarin ze opgeslagen zijn: "..what it means for a state in the United States to maintain its sovereignty and how state officials felt that proprietary technologies are at odds with that sovereignty." Kort en goed betekent dit, dat alle overheden in Massachusetts binnenkort hun documenten moeten opslaan als .odt (voor Open Document Text), en niet meer als .doc.

Dat ging tegen Microsofts zere been; toen Massachusetts aan de vanzelfsprekendheid van .doc begon te knagen, gingen alle seinen in Redmond op rood. Microsoft schrok er niet voor terug om zich in de lokale politiek te storten; er werd volgens een recent artikel actief en ook wel aggressief gelobbied en campagne gevoerd, om de overgang naar ODF te voorkomen, of zo moeilijk mogelijk te maken. Een technische discussie werd zo een politieke strijd, en de vraag is of je dat als software-leverancier van een staat (Massachusetts) wel mag doen. Er wordt in ieder geval ook nu nog over geschreven en met opgetrokken wenkbrauwen op gereageerd. Microsoft had, als leverancier, ook de klant (Massachusetts) ter wille kunnen zijn, en bijvoorbeeld ODF kunnen implementeren als formaat in MS Office. Maar daar koos men niet voor, vooral ook niet omdat sommige eisen van Massachusetts bedreigend zijn voor de eerder genoemde "cashcow", de tandem MS Windows/MS Office. Inmiddels hebben overigens ook Denemarken en België besluiten genomen om in de toekomst met ODF te gaan werken.

Wat te doen?
Microsoft bevindt zich op dat moment in een moeilijke positie. Diverse overheden eisen een open, goed gedocumenteerd bestandsformaat, en Microsofts bestaande formaten zijn dat per definitie niet of niet voldoende. Microsoft heeft dan twee mogelijkheden: zijn eigen formaten volledig documenteren en dat delen met het publiek, of Office ODF-compatible maken. Het laatste is Microsoft min of meer, half en half, een beetje, aan het doen: via sourceforge draagt Microsoft bij aan een "translator" plugin voor MS Office, die het pakket in staat stelt met ODF-formaten te werken; dit moet de overheden die om ODF-compatabiltieit vragen, tevreden houden. Of deze translator goed functioneert is me overigens niet bekend, maar het is duidelijk dat er geen native support voor ODF in MS Office komt (terwijl ODF wel door ISO tot standaard benoemd is - maar daarover later meer). Het documenteren van de bestandsformaten en die documentatie publiceren doet Microsoft echter niet. In plaats daarvan werkt Microsoft aan een eigen open "standaard": OpenXML, een gedocumenteerde implementatie van Microsofts' proprietary, beschermde bestandsformaten in XML. OpenXML moet een brug vormen tussen de "open" wereld en het eigen beschermde .doc.

Standaarden - en why would you care?
Het woordje "Standaard" staat hierboven expres tussen aanhalingstekens. Wat is immers een standaard? Wie bepaalt dat? Kunnen commerciële bedrijven beslissen wat een standaard is? Dat is momenteel een actuele discussie. ODF is door de ISO, de International Standards Organisation, tot standaard verheven voor Office productivity; je mag dan ook verwachten dat je daar altijd mee terecht kunt. OpenXML is door de Ecma, een overlegorgaan van ICT-vendors, eveneens tot standaard benoemd. Echter, Ecma heeft op standaarden-gebied minder in te brengen dan de ISO, en daarom zal Microsoft ook aan ISO de OpenXML-specificatie aanbieden om het tot standaard benoemd te krijgen. Er doet zich dan een wat merkwaardige situatie voor, dat, mocht ISO ook OpenXML tot standaard verheffen, er twee ISO-gecertificeerde formaten zijn voor Office productivity.
De angst is dat dit zal leiden tot problemen; er kan eigenlijk maar één standaard écht standaard zijn, zowel 'de facto' als 'de jure'. Wat als Microsoft een eigen, iets veranderde of uitgebreidere implementatie van de OpenXML-standaard zal gebruiken, die weer net verschilt van wat de rest van de wereld doet of mág doen op basis van de OpenXML specs? Microsoft is al vaker beschuldigd van dit soort praktijken, die de interoperabiliteit ernstig in het gedrang brengen. Je zou, opnieuw, eigenlijk altijd MS Office moeten werken om goed gebruik van OpenXML te kunnen maken, en dat is nou juist niet niet de bedoeling van een open standaard.
Er is ook inhoudelijke kritiek op de OpenXML-specificatie. Die is namelijk 6000 pagina's groot! IBM's Bob Sutor wijst er op dat het vrijwel onmogelijk is alle 6000 pagina's volledig te implementeren - tenzij je Microsoft heet, en de risico's die dat vanzelfsprekend met zich meebrengt: het is met zo'n specificatie onmogelijk om echt te concurreren. Adobe's Andrew Shebanov is het daar mee eens. Daarnaast is er ook inhoudelijke kritiek: volgens een Groklaw-artikel zou OpenXML helemaal niet bedoeld zijn om openheid en transparantie te stimuleren, maar juist dienen om ODF uit te schakelen. OpenXML als het "open" paard van Troje, dat Microsofts' grip op Office productivity moet veiligstellen? Het lijkt me niet ondenkbaar.

Roomser...
Ondertussen is ook deze standaarden-strijd natuurlijk niet vrij van belangen. IBM stemde binnen de Ecma tegen het tot standaard benoemen van OpenXML. Bob Sutor legt nogmaals uit waarom: OpenXML is volgens IBM geen echte open standaard, maar een taaie, moeilijk te implementeren vertaling van Microsofts beschermde bestandsformaten. Een ander cruciaal verschil tussen ODF en OpenXML is, volgens IBM, dat ODF beheerd wordt door een organisatie (Oasis) waarin meerdere bedrijven deelnemen (zélfs Microsoft!); OpenXML is echt puur van Microsoft alleen. Conclusie van IBM: OpenXML gaat niet over openheid, maar over bescherming van het eigen MS Office-monopolie. Dat is vanuit Microsofts' perspectief natuurlijk ook helemaal geen gek idee. IBM kan in dit geval mooi de ethische kaart spelen; "wij zijn voor openheid, Microsoft niet", maar die ethische positie valt toevallig wel mooi samen met het eigen belang, namelijk Microsofts' monopolie op digitale documenten ondermijnen.

En in die strijd, het ondermijnen van dat monopolie, zijn de ODF-compatible IBM Productivity Editors van Notes 8 een schakeltje. Of die Productivity Editors voor u voldoende zijn om MS Office te verlaten, dat kan ik natuurlijk nog niet beoordelen. Daarvoor moeten we eerst eens een tijdje met een beta gewerkt hebben. Wel vertelde Ed Brill ons, dat IBM zijn overeenkomsten met Microsoft opgezegd heeft; op termijn gaan zoveel mogelijk IBM'ers over op Notes 8 met die Productivity Editors; MS Office kan er dan uit. Een heleboel IBM'ers hebben dan wellicht ook geen Windows meer nodig; vandaar dat IBM druk bezig is met het uitrollen van Linux-laptops.

Ondoorzichtig, maar wel boeiend
Het is ondoorzichtige materie. De merites van de verschillende specificaties zijn mij niet duidelijk, want ik ben geen expert. Daarnaast speelt er veel emotie mee: vertrouw je Microsoft, of niet? Er spelen allerlei belangen, er worden spelletjes gespeeld in standaarden-comité's, politieke besluitvorming die beïnvloedt wordt door bedrijven.. Je kunt hier gerust een apart blog over beginnen! Het belooft alles bij elkaar een interessante tijd te worden. Krijgt ODF genoeg gewicht? Zien politici en beslissers OpenXML straks als een echte open standaard, of als een Microsoft 'decoy' om ons om de tuin te leiden? Voor Microsoft zijn het vragen die heel belangrijk zijn; de antwoorden, kunnen de koers van het bedrijf stevig doen veranderen. We zijn benieuwd.

OpenOffice 2.1
Voor wie niet wil wachten op de IBM Productivity Editors of Lotus Notes 8, is er natuurlijk OpenOffice.org. Een volledige, gratis Office suite, waar prima mee te werken valt; versie 2.1 is vandaag net uitgekomen. Je kunt in OpenOffice instellen dat je altijd met de extensies van MS Office wilt werken, zodat je altijd documenten kunt uitwisselen. Want, wat de toekomst brengt weten we niet, maar voor dit moment is voor velen het .doc een 'de facto' standaard.